نقش سازمان ملل باید فعال‌تر گردد

در آخرین روزهای هفته گذشته دبیرکل سازمان ملل متحد وارد کابل شد. آنتونیو گوتیرش، دبیرکل سازمان ملل متحد چهارشنبه گذشته بدون اطلاع قبلی وارد کابل گردید. این نخستین سفر آقای گوتیرش به‌عنوان دبیر کل سازمان ملل متحد به افغانستان است. دبیرکل سازمان ملل متحد هدف سفر خود به افغانستان در یک نوشته تویتری گفت‌وگو با دولت و مردم افغانستان یاد کرده است. بگفته وی در این نوشته تویتی سازمان ملل متحد در زمان مملو از خشونت و رنج، در کنار افغانستان ایستاده است.

هم چنین دفتر نمایندگی سیاسی سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نیز با تایید این خبر اعلام کرد که دبیرکل سازمان ملل گفته است که هدف از سفر آقای گوتیرش به افغانستان "ابراز همبستگی با مردم افغانستان برای دست یافتن به صلح، ثبات و توسعه" است. نکته جالب و مهم در نخستین لحظات ورود دبیرکل سازمان ملل متحد به کابل آن بود که وی فوری جهت دلجویی و ابراز همدردی به دیدار بعضی از خانواده‌های قربانیانی شتافت که بستگان خود را در حوادث و رویدادهای خونین اخیر کابل از دست داده اند. این در حالی است که رئیس جمهور کشور به دلجویی هیچ یک از خانواده‌های قربانیان کشور نپرداخته است؛ حتا گفته می‌شود که در زمینه دادخواهی و توجه به خواسته‌ها و رفع نیازهای شان اقدام فوری و موثری نیز بعمل نیاورده است.

ورود دبیرکل سازمان ملل متحد به افغانستان در شرایطی که کشور بار دیگر با بحران جدی و خطرناک داخلی و بیرونی روبرو گردیده است، روند تازه و دیگری از نقش سازمان ملل متحد در بحران‌های کشور را در اذهان عمومی تبادر نموده است. با توجه به جایگاه و نقش مهمی که سازمان ملل متحد بعنوان بالاترین مرجع بین‌المللی در رویدادهای بین‌المللی دارد، و نیز با توجه به اهمیتی که تصامیم و اراده آن سازمان در کنترل یا رفع بحران‌های جهانی دارد، هم چنین با درنظرداشت بی‌کفایتی و ناتوانی حکومت افغانستان در تأمین ثبات و امنیت و مهاربحران، طبیعی به نظر می‎رسد که مردم افغانستان با ورود دبیرکل آن به کشور، منتظر طرح و دیدگاه‌های موثر آن نهاد و مرجع بین‌المللی در کنترل و رفع چالش خطرناک کنونی کشور باشند.

از جانب دیگر چنانچه نقش سازمان ملل متحد در رویدادهای کشور را و نیز سفر دبیرکل یا نمایندگان آن در افغانستان مرور نماییم، این برای نخستین بار نیست که سازمان ملل در مسایل داخلی کشور حضور یافته است. با وجود انتظارهای بسیاری که از نقش سازمان ملل متحد در رفع چالش‌ها و نگرانی‌های کنونی کشور برده می‌شود، متاسفانه نقش تاریخی و کارکرد عملی آن نهاد و مرجع بین‌المللی درخشان و موثر دیده نمی‌شود. بصورت مختصر می‌توان اشاره داشت که سازمان ملل متحد از دهه‌ی هشتاد میلادی تا حال تلاش‌های زیادی را بخرج داده است تا صلح به افغانستان برگردد، اما این تلاش‌ها تاکنون نتیجه بخش نبوده است. این سازمان در اوج جنگ‌های حضور شوروی در افغانستان با قیام مردم یک نماینده ویژه با اختیارات تمام تعیین کرده بود تا با ابتکار این نماینده ویژه طرف‌های درگیر در بحران کشور، مشکل خود را از راه گفتگو و مذاکره حل کنند و جنگ را کنار بگذارند. این تلاش‌ها هرچند منجر به امضای موافقت‌نامه ژنیو شد و زمینه خروج نیروهای شوروی را فراهم کرد، اما تلاش‌های این سازمان برای یافتن یک راه حل سیاسی در زمینه تامین صلح پس از خروج نیروهای شوروی نیز موفقیتی به همراه نداشت. در سال‌های جنگ‌های ویرانگر تنظیمی و حاکمیت طالبان، تلاش‌های این سازمان برای یافتن یک راه حل اساسی برای صلح و ثبات نتیجه عملی را در بر نداشته است. نقش سازمان ملل متحد در مذاکرات بن، هرچند منجر به توافق‌نامه ای گردید که از آن به "توافقنامه بن" یاد می شود که بر بنیاد آن نظام سیاسی کشور پی‌ریزی گردید، ولی هرگز این تلاش‌ها منجر به این نگردید که صدای گلوله و انفجار و ترس از جنگ و بی‌رحمی خشونت از زندگی افغان‌ها رفع گردد. همین‌طورتلاش‌های تلاش های این سازمان پس از ایجاد نظام سیاسی جدید برای استقرار صلح و ثبات و قانع ساختن آن عده از مخالفان مسلح و به ویژه گروه طالبان برای دست کشیدن از جنگ و خونریزی و با وجود آوردن فشارهای مختلف از جمله تحریم‌های سازمان ملل متحد، تاکنون بی نتیجه مانده است. در نهایت این‌که در پی یک ارزیابی چنین معلوم می‌شود که با وجود تلاش و نقش سازمان ملل متحد در قضایای افغانستان برای آوردن صلح و ثبات، تاریخ فعالیت‌های این سازمان ملل به یک اعتبار تلاش‌های ناکام بوده است.

اکنون در پی سفر دبیرکل سازمان ملل متحد به افغانستان، و با در نظرداشت این‌که افغانستان شرایط بسیار خطیر و خطرناکی را پیش روی دارد؛ از جانب دیگر از حکومت افغانستان نیز دیگر امیدی نیست که بتواند وضعیت آشفته کنونی را مهار نماید، هم چنین قضایای کشور از سوی دیگر ابعاد بسیار پیچیده و منطقه ای و بین‌المللی بخود گرفته است ، توقع برده می‌شود که سازمان ملل متحد باوجود دشواری‌های یادشده نقش سازنده و موثری را برای مسئولیت خطیر بین‌المللی و انسانی که دبیرکل آن در هنگام ورود به کابل بیان داشته است ایفا نماید. اما موفقیت این نقش و ماموریت در آن است که سازمان ملل متحد با توجه به جایگاه و موثر بودنش، با استفاده از تجارب گذشته و با در نظرداشت واقعیت‌ها و پیچیدگی‌های موجود با بیرون آمدن از حالت انزوا و منفعل بودن، نقش فعال تری را ایفا نماید.